İstanbul Sultanahmet Meydanı’ndaki “İbrahim Paşa Sarayı”, Gebze’deki “Çoban Mustafa Paşa Külliyesi” gibi yapılarıyla tanınmış Osmanlı mimar…

Mimar Sinan’ dan önceki mimarbaşı.
1539’da öldü ve yerine Sinan mimarbaşı oldu.

Osmanlı baş mimalarından­dır.  Türk asıllı olmasına rağmen Tebriz doğumlu olduğundan Acem Alisi adıyle anılır,

  

Bunlardan bilhassa İstanbul’ daki Sultan Selim Camii ve türbesi, Cezeri Kasım Paşa, Bali Paşa Camileri, Silivri’ deki Piri Mehmed Paşa, Çorlu’ da Süleymaniye, Sofya’ da Seyfeddin Kadı, Manisa’ da Sultaniye (Sultan Camisinin bir özelliği de Manisa’daki ezani saat ayarının buradaki muvakkithaneden yapılmış olmasıdır.), Es­kişehir’ de Çoban Mustafa Paşa camii, Gebze’ de Çoban Mustafa Paşa Camilerinin onun eseri olduğu tahmin edilmektedir. Bunlara Edirne civarındaki Mustafa Paşa Köprüsü, Trabzon’da Hâtuniye ve Bozüyük’de Kasım Paşa Câmilerini de ilâve edebiliriz.

Birçok yönden özel­likler gösteren Gebze’ deki Çoban Mustafa Paşa külliyesi, uzun yıllar Mimar Sinan’ a bağlanmak istenmişse de, külliyenin Acem Alisi tarafından yapıldığı ve daha sonra Mimar Sinan tarafından onarıldığı ortaya çıkmıştır. Yine Mimar Sinan’ a bağlanmak istenen Sultan Selim camii de Acem Alisi’ nin eseridir. Bu son yapıda Acem Alisi, eski geleneklerle yeni gelişmeler arasında bir köprü kurma görevini üzerine almış görü­nür. Atmeydanı’ndaki İbrahim Paşa sarayı da diğerleri gibi Acem Alisi tarafından biti­rilmiş olmasına rağmen, onarım ve ekleme­ler sebebiyle Mimar Sinan’a bağlanmak is­tenmiş, birçok belgede de böyle kaydedil­miştir.

Yapıların arazi üzerine uygun bir şekilde oturuşu, kütlelerin birbirleriyle olan nisbetleri ve sadeliği hep bu devredeki tecrübelerle zenginleşmiştir. Halefi olan Koca Mimar Sinan bu geniş ve zengin malzemeyi ve yetişmiş birinci sınıf kadroyu dahiyane bir şekilde değerlendirip kullanmasını bilmiştir.