Rebab,
Iklığ,
Rebab,
Türklerin Orta Asyada icad ettiği ve kullandığı bir sazdır. Kabak kemaneye benzer bir yapısı vardır fakat alt kısmında hindistan cevizi kullanılmış olması ve sapının daha uzun olması onu tamamen bu enstrumandan ayırır.
Üç telli bir sazdır, iki teli bağırsaktan, diğer teli de (icra teli) at kılından yapılmıştır. Tek tel üzerinden icra edilir. Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin ney üflediği zannedilir oysaki kendisi bizzat rebab icra etmiştir. Hindistan cevizinin önüne gerilerek yerleştirilen deri yayın balığı derisinden elde edilir. Pes sesli bir sazdır.Ses aralığı yaklaşık iki buçuk oktavdır.Perdesiz bir sazdır.Son dönemlerde icrasının kolaylaştırılması için perdeler eklenmiş olanları da vardır.Ancak bu rebablar, aslında “rabab” olmaktan çıkmış ayrı bir enstruman kimliğine kavuşmuştur.
Iklığ,
Eskiden Türkler’in kullandığı yaylı bir çalgıdır. “Iklığ” sözcüğü, “yay” anlamındaki “ık” sözcüğünden türemiştir. Iklığın yarım küre biçimindeki gövdesinin yapımı için kaplumbağa kabuğu (bağa), sukabağı ya da hindistancevizi kullanılırdı. Gövdeye tutturulmuş uzun bir tahta sapı, sapın ucunda da tel sayısınca akort burgusu vardı. Telleri at kılından ya da hayvan bağırsağından yapılan ıklığ tek telli olabildiği gibi iki ya da üç telli de olurdu. Gövdenin göğüs denen ön bölümüne ince bir deri (çoğunlukla da balık derisi) gerilir, teller bu göğüs üzerinde yer alan, kemik ya da tahtadan yapılma, köprü biçimindeki eşiğin çentiklerinden geçer ve gövdenin altına bağlanırdı. Çalınırken ıklığın gövdesi iki diz arasına sıkıştırılır, sapı ise sol elle diklemesine tutulurdu.
Dünyanın hemen her yerinde buna benzer çalgılara rastlanmaktadır. Günümüzde Asya Türkleri’nin kullandıkları ıklığ benzeri çalgıların her dil ya da lehçedeki adları az ya da çok değişiktir. Bazı boylar, bu çalgıya İran kültürünün etkisiyle kemence adını verirken bazıları ise kopuz, gıcak, kıcak ya da kıyak sözcüklerini kullanmaktadır.
Günümüzde Anadolu halk müziğinde kullanılan kabak kemane ile 19. yüzyıla kadar Türk müziğinde ve özellikle de Mevlevi müziğinde gözde bir çalgı olan rebap da ıklığ benzeri çalgılardır.
İlk yorum yapan olun