Eski Mısır dininde bir güneş tanrısı…

Aton,

Aten,
Zentuk,  

Amenhotep (Akhenaton, Akhenaten, Amenofis) tarafından ortaya çıkarılan dini inanışın tek ve yarı-soyut tanrısıdır. Tıpkı günümüzde büyük kitlelere ulaşmış olan kutsal kitaplı dinlerde olduğu gibi tek yaratıcı olarak kabûl edilmiştir. Firavunlar arasında en az bilgiye sahip olunan gizemli Akhenaton, çeşitli Mısır tapınaklarını kapatarak, belirsiz ve sûretsiz Tanrı Aton için tapınaklar yapmıştır. Eski Mısır dininde  ışınlar yayan güneş kursu olarak betimlenen güneş tanrısıdır.

Antik Mısır Tanrısı Aton (Aten, Zentuk) ve Aton Dini,

Aton, her işinin ucunda bir el olan bir Güneş olarak çizilirdi. Diğer tanrıların aksine, tek tanrı Aton’un insânî tasviri yoktur. Bu da semâvî dinler ile paralellik gösterir. Ama uzun soluklu bir inanış olmamıştır. Amon Rahipleri, ülkenin içinde bulunduğu bir ekonomik krizden de faydalanarak Akhenaton’un gücünü elinden almak istediler. Düzenlenen bir komplo ile Akhenaton, zehirlenerek öldürüldü. Ondan sonra gelen firavunlar da hep rahiplerin etkisi altında kaldılar.

Tarihte ilk soyut tek tanrı inanışını yerleştirmeye çalışan Akhenaton’un ölümünden ( M.Ö. 1352 ) sonra, Amon rahipleri yeniden etkinlik sağlayarak, bu inanışı yok ettiler ve Mısır’ı eski inanışına döndürdüler.  Akhenaton “sapkın firavun” olarak ilan edilmiş ve bu inanış Tutankhamon tarafından ortadan kaldırılmıştır. Eski tanrılara geri dönülmüştür.Ayrıca Akhenaton ve Aten hakkındaki tüm belgeleri yakılmış, Aten tapınakları yıkılmış ve Amarna şehri talan edilmiştir.

Güneş Tanrı Aton’a tek tanrı olarak tapılmasını devlet dini yapmaya uğraşan, bu uğurda başkenti ve kendi adını bile değiştiren (Amenhotep adı Güneş Tanrı’nın hizmetkârı anlamına gelen Akhenaton’a dönüşmüştür) bu firavun, sanatçıları gerçekçiliğe yöneltti. İnsanları oldukları gibi, yürürken, oynarken, konuşurken yani kısaca doğal halleriyle göstermelerini istedi. Bu dönemde geleneksel fantastik Mısır sanatı, daha gerçekçi ürünler vermeye başladı. Edebiyatta hiciv ve mizâh gelişti. Hatta şiirlerde açık-saçıklık dönemi başladı. Adını bilmediğimiz Mısırlı kadın şairler, son derece kışkırtıcı şiirler yazdı.