Etimolojik açıdan bakıldığında Yakındoğu ve Ortadoğu ülkelerinde araki , ariki, arak ve rakı gibi aynı kökten geldiği belli olan değişik birçok isim damıtılmış anasonlu veya sakızlı içkiyi tanımlar. Bu konuda bir iddia bu içkinin ilk Irak’ta yapılıp diğer ülkelere dağılmış olabileceğidir. Bu iddia pek akla yakın gelmemektedir.
Zira Osmanlı’da 16. Yüzyılda arak olarak adlandırıldığı zaman Irak bir devlet olarak yoktu. Bir diğer iddia razzaki üzümünden üretildiği için bu adı aldığı. Bu da olamaz zira rakı her türlü üzümden imal edilegelmiştir. Örneğin misket üzümü. Bir başka varsayım ise Arapçada “arak” sözcüğünün “ter” anlamına gelmesidir. Rakının üretim tekniğine dayalı bu varsayım akla daha yakın olmalıdır. Zira sonuçta imbikte damıtma işlemi sırasında ter damlacıkları gibi damlalar oluşmakta ve birleşerek oluktan dışarı akmaktadır. Doğu Hindistan, Malezya, Seylan ve İran’da çeşitli bitkilerin damıtılması sonucu ortaya çıkan içkilerin tamamına “arak” denmesi bu görüşü kuvvetlendirmektedir.
Tekel 1926 yılında kuruldu ve aynı yıl rakı imaline başladı. Tekel rakısı olarak piyasaya Fevkalade, Aliyulala ve Ala rakıları çıktı. Bu rakılar 10, 15, 25, 50 ve 100 cl’ lik şişelerde satılıyordu. Sonra Tekel Yeni ve Kulüp Rakılarını çıkarttı. Tekel’ in adı o sıralarda “İnhisarlar Dairesi” idi. Altınbaş‘ın piyasaya sürülmesi yenidir.
İnhisarlar Dairesi yani Tekelin kurulduğu yılllarda ülkemizde bandrol ödenerek özel sektör rakıları olarak 1880 – 1900 arasında satılmaktaydı.
Adalar, A Rakısı, Alem, Altınbaş, Ankara,
Bahçe, Baküs, Bilecik, Bülbül, Bülbülce,
Çamlıca, Çavuş,
Dem, Denizkızı, Dimitroeopulo, Dip,
Edremit, Efe, Elif, Erdek,
Fertek, Filurya.
Hanım,
Jale,
Keyif, Külüp,
Memur, Mürefte,
Olgun,
Ruh,
Sakız, Sevim, Sümer, Stafilino,
Tekirdağ,
Umurca,
Üzüm Kızı,
Zarakosta,
Bu rakıların Sakız Rakısı hariç diğerleri sadece anason içeren Düz rakı yani Duziko idi. Sakız Rakısının ise içinde sakız bulunuyordu ve Bozcaada’da imal ediliyordu. İçinde sakız bulunan rakı türüne genel olarak Mastika deniliyordu. İçkicilerin kendi aralarında rakıya verdikleri ad, Amberiye.
1930 yılına ait Beyoğlu’ndaki Lala lokanta ve birahanesinin fiyat listesinde şu rakılar yer almakta: Duziko Bomonti, Duziko Bilecik, Duziko Keyf ve Duziko Demitraeopulo. Buradan o sırada piyasadaki en kaliteli rakıların bunlar olduğunu anlamaktayız. Hepsi de aynı fiyata satılmakta : 125 kuruş’a bir ufak şişesi, hem de mezeler dahil. Aynı tarihlerde rakı içmeyi giderek azdırıp alkolikleşen, varını yoğunu alkole verdikten sonra rakı alacak para bulamayınca “Yakılmaya mahsus ispirtoya” düşen müptelalar mavi ispirtoya “Menekşe” diyorlardı.
Bu rakılar 1944 yılında rakı devlet tekeline alınınca ortadan kalkmış. Rakı devlet tekeline geçtikten sonra da bir müddet bölgesel dağıtımı olan özel sektör rakıları devam etmiş. Güneydoğu’da Gaziayıntap ve Diyarbakır, İstanbul’da İstanbul, Boğaziçi ve Yalova, Ege’de Nazilli ve Aydın rakıları içilmiş.
Tekel bir ara Adana’da “Boğma rakı“, 1945-1947 arasında Sakız Rakısı ve İstanbul’da 1967 – 1975 arasında “Tek Rakısı” gibi yenilikler denediyse de tutmamış. “İyi Rakı’nın imalatına ise 1950’li yıllarda son verilmiştir.
İlk yorum yapan olun