İnsan bilgisinin yapısını ve geçerliliğini inceleyen felsefe dalı …

Gnosiyoloji, (İng. Gnoseology, Frn. Gnoséalogie).

Epistomoloji, (Bilgi Felsefesi).

Bilgi sözcüğünün tüm kullanım alanlarını kapsayan bir tanımın verilemeyeceği gibi sanatla ilgili tanımlamalarda da benzer güçlüğün yaşandığı bir gerçektir. Bilgi kavramıyla uğraşan bilimsel disiplinler arasında bütün düşünce biçimlerini de kapsayacak kadar gelişen “bilgi sosyolojisi ve hermeneutik”;  insan bilgisinin yapısını ve geçerliliğini inceleyen “bilim felsefesi” ya da “bilgi felsefesi” (epistemoloji-gnosiyoloji); genellikle psikoloji kapsamına giren ve küçük yaşlarda kavramların oluşumunu ve zihinsel yeteneklerin gelişmesini deneysel yöntemlerle inceleyen “genetik epistemoloji”nin yer alması; çağımızın tüm bilimsel ve teknik gelişmeleri ve bilhassa bilgisayar teknolojisinin ulaştığı boyut ve kullanım alanları artık yeni bir çağın, bilgi çağının başladığını açıkça ortaya koymaktadır. 

Yun. gnosis = bilgi; logos = öğreti.

Bilgi kuramı, bilgi öğretisi. Yunanca gnosis, episteme ile eşanlamlı; bilgi, bilim demek.gnoseoloji ve epistemoloji terimlerinin somut anlamlarının aynı oluşu ve çeşitli dillerde bu terimlerin ayrı anlamlarda kullanılışı, bulanıklığa yol açmıştır. Gnoseoloji ve Epistemoloji genellikle kendi koşulları ve sonuçları içinde bilgi olayını (fenomenini) inceleyen felsefenin bu bölümüne verilen adlar. 

Bilgiyi inceleme;

İki bölüme ayrılabilir. 

1- Yöntem öğretisi, yöntem bilimi (metodoloji) ya da bilim öğretisi (bunu Fransızlar épistemologie ile karşılar). Bilimsel ilkeleri, temel kavramları, yasaları, konut ve varsayımları eleştiririp inceler. 

2- Bilgi kuramı. Fransa’da gnoséologie bilgi kuramı (=théorie de la connaissance) anlamına kullanılır. İngilizce’de bilgi kuramının tam karşılığı “epistemology” olmakla birlikte “gnoseology” terimi de, bilginin kökeni, yapısı, sınırları ve geçerliliğini araştırması bakımından bilgi kuramını karşılar, ama özel bilimlerin temel kavramlarını, konutlarını, ve varsayımlarını (öndayanaklarını) inceleyen yöntem öğretisinden ayrılır. Almanca’ da Gnoseologie, bilgi öğretisi (= Erkenntnislehre) ile karşılanır; Gnoseologie bilgi kuramının temel parçası olup, özellikle özne ile nesne arasındaki bilinci aşan bilgi bağlantısı öğretisine uygulamıştır.